AMERIKAANSCHE RUTSCHBAAN

van

H. GRÜNKORN

Jarenlang werd gedacht dat The Majestic Railway van Laurent Benner de allereerste reizende Achtbaan of Railbaan op de Nederlandse kermis was. Deze baan, van Nederlandse makelij, werd in 1914 voor het eerst gepresenteerd. Toch blijkt er al lang daarvoor en andere Railbaan te hebben gereisd, namelijk de ‘Amerikaansche Rutschbaan’ van de firma H. Grünkorn. Voordat deze attractie in Nederland ging reizen waren er al diverse buitenlandse kermissen mee bezocht en in 1888 had deze ‘Rutschbaan’ met veel succes gedraaid op enkele vaste standplaatsen, zoals in Scheveningen, vlak bij het Kurhaus, in Amsterdam aan het Tolhuis bij het IJ en op een terrein in Haarlem.

Men zou deze ‘Rutschbaan’ kunnen zien als een voorloper van de latere Achtbaan. Het principe bestond al honderden jaren en stond bekend als ‘Montagne Russes’ of ‘Sledevaart’. Tot op heden was niet bekend dat er ook transportabele uitvoeringen waren en zeker al niet

in Nederland. De ‘Rutschbaan’ werkte als volgt: Een karretje of lorrie werd van een bepaalde hoogte losgelaten en reed over een rails naar beneden. Ongeveer in het midden van het traject zat een heuvel, die de snelheid enigszins afremde, maar was men eenmaal de heuvel gepasseerd, dan ging door de daling de snelheid weer omhoog

Het eind van het traject ging ook weer omhoog en wederom werd de snelheid afgeremd tot de lorrie aan het einde van de rails stilstond. Vervolgens werd het traject in tegenover gestelde richting nogmaals afgelegd tot de lorrie weer terug was op het eindstation. De totale lengte van de rail bedroeg tachtig meter, de grootste hoogte bedroeg vijf meter, maar de totale lengte van de attractie moet honderd meter geweest zijn. Ook aan de veiligheid was gedacht, want de lorries waren zo bevestigd, dat ze niet uit de rails konden lopen. Een plaatselijke krant wist tijdens de kermis te Heusden in 1889 te melden dat deze ‘Amerikaansche Rutschbaan’ veel bekijks had en dat aan weerszijden van de attractie in totaal zo’n vier à vijfhonderd mensen het spektakel gadesloegen. Voor zover bekend heeft deze zaak slechts één seizoen in Nederland gereisd. De attractie zal wel te bewerkelijk geweest zijn met uiteraard hoge transportkosten. Grünkorn reisde enige tijd later met een Kijkwerk genaamd: ‘De wereld in het klein’, wat hij zelf aankondigde als het grootste en voornaamste mechanisch plastische kunstwerk. Omstreeks 1897 was hij één van de allereerste met een Reizende Bioscoop.

H. van Oers