De Gavioli

DE GAVIOLI

van A.A. VAN DE VELDE en H.J. WASSENAAR EN ENKELE WETENSWAARDIGHEDEN VAN ANDERE ORGELS

door A. van de Velde

Dit 89-toets orgel hebben wij in 1945 overgenomen van de firma
J.W. Janvier die het orgel had gebruikt bij de Zwanencarrousel (Cygnolar). Toen de heer Janvier in 1937 - 1938 de Stoommolen van de heer Louis Vincken opkocht, gebruikte hij het orgel uit deze Stoommolen bij de Zwanencarrousel. Dit was een Hooghuys 89 toets. Wij kochten onze Gavioli zonder front, aangezien het originele front er niet meer bij was, doch wel een plat Belgisch front dat de heer Janvier had gebruikt voor een 96 toets Ruth orgel, afkomstig uit de eerste Stoomcarrousel van de geniale constructeur A. Giezen. Dit Ruth orgel is later beland bij de heer van der Wouden uit Geffen en is door hem later weer verkocht naar Engeland. Wij namen eveneens van de heer Janvier de resten over van het front van de Gavioli van Antoon Benner (wat kan een mens zichzelf soms te kort doen; deze Gavioli werd ons voor de Tweede Wereldoorlog te koop aangeboden voor FL. 50,-! Er kwam weliswaar geen muziek meer uit, doch dit was te repareren geweest; het werd door Janvier gesloopt). Oorspronkelijk was deze Gavioli, die gebouwd werd aan het einde van de negentiende eeuw, voorzien van een zwart front afgewerkt met goud, vier kolommetjes met beelden en bovenop vier draaiende danseresjes die weerkaatsten in geslepen ronde spiegels in de kap die achter op de kast was geplaatst.

Antoon Benner liet bij Devos in Gent een geheel nieuw front maken, die hierbij ook de vier oude stilstaande beeldjes van het oude front gebruikte. Om ze groter te doen lijken, zodat ze overeenkwamen met de andere beelden werden deze op gedraaide klossen geplaatst. De draaiende danseresjes zijn bij Devos achtergebleven en niet meer gebruikt. Al de vaste beelden namen wij met de koop van het front over. Vier ervan verkochten wij aan de heer Perlee, de twee grotere kwamen terecht op de Arabier, achter in de trommelkasten, maar deze werden weer verwijderd, daar dit volkomen nutteloos bleek. Drie andere beelden op de Arabier zijn ook van ons afkomstig, de kapelmeester van een Gebr. Bruder en de twee met omhoog gestoken armen van een Wellershaus.

Maar om nu op ons eigen orgel terug te komen. Wij kochten van de familie Janvier ook nog de twee bellendames en de kapelmeester van de Gavioli “De Gouden Kroon”, welk orgel bij de bevrijding van Bergen op Zoom jammer genoeg totaal werd verwoest. Met de resten van het front uit de carrousel van Benner en ook nog wat ander beeldhouwwerk hebben wij een nieuw front gemaakt. We lieten in 1947 het orgel geheel restaureren bij de bekende orgelbouwer L. Ch. van Deventer in Brummen en deze slaagde erin om ons orgel weer de prachtige klank te geven, zoals de Gavioli van Hubert Wolfs, in onze ogen de mooiste. Helaas ging dit orgel bij de grote brand van de Stoomcarrousel in 1946 te Den Haag geheel verloren. De heer van Deventer heeft een enorm werk gepresteerd, daar het orgel totaal was verknoeid, het was bijvoorbeeld volgepropt met registers van niet bij het orgel passend gehalte; dankzij zijn werk is ons orgel weer een echte Gavioli geworden. Wij waren in de gelegenheid om nog meer orgelbeelden te kopen en konden zodoende nog twee groepen aan weerszijden van de kapelmeester plaatsen, zodat we op een totaal van zeven frontbeelden kwamen. Het orgel maakte zijn rentree op de Groninger kermis in mei 1948. We hadden daar een enorm succes. De twee jaren daarvoor hadden

wij een heel mooi Wellershaus boekorgel in bruikleen van de heer van Deventer, welk orgel nu met aangebrachte xylofoon, thans staat in de Draaimolen van de heer Eelke Buwalda. Ons orgel, nu een 25-tal jaren in ons bezit, heeft in de loop van die tijd een kolossale hoeveelheid muziek erbij gekregen, vooral veel historische nummers, waar niet meer is aan te komen. Daar is nog veel notage bij van de onvergetelijke componist en orgelbouwer Carl Frei, zelfs nog uit de tijd dat hij nog in Antwerpen was gevestigd. Het is diep te betreuren, dat er veel exploitanten waren die hun orgelboeken verbrandden als er nieuwe schlagers uitkwamen, zodat er veel kunstzinnige notage verloren is gegaan. We hebben bij het repertoire van onze Gavioli ook nog muziek van Pierre Eich (eigenlijk ook Gavioli), er zijn boeken bij afkomstig van de firma C.V. Sipkema, van de Gouden Kroon, de oude heer H. Janvier, de Hooghuys van Vincken, Hubert Wolfs, Antoon Benner en een groot gedeelte vonden we bij Janvier, bestemd om als oud papier te worden opgeruimd Zo werden voorheen de oude orgelboeken soms wel gebruikt om bij de oude stoommolens de rails te stoppen en werden de locomobielen er mee aangemaakt; dat zal men nu wel uit het hoofd laten. Verder hebben wij ook nog boeken van de Gavioli’s van de heer Peeters. Deze had twee Gavioli orgels, waarvan er thans een in Tiel is (De Leeuw). Kees Stuij had ook twee Gavioli’s waarvan er een naar Bentema in Drachten is gegaan en later naar Engeland werd verkocht. De andere ging naar de gebroeders Kallenkoot, maar stond eerst nog in de Stoomcarrousel van Piet Roels. Ook hebben wij nog muziek van de Gavioli van Reinhard Dirks, later eigendom van de gebroeders Waerts. Ook dit orgel ging later naar Engeland. Na de oorlog kwamen er weer nieuwe schlagers en werden oude opgeruimd ter wille van deze. Maar wij hebben nu vijfenveertig kisten muziek bij ons orgel met een totale lengte van ongeveer vijfenveertighonderd meter en nog immer groeit onze verzameling.

Deze muziek is voor negentig procent van Carl Frei, het overige is van Louis van Deventer, Marcel van Boxtel, Wilhelm Mayer, Bruder en nog enige anderen. Het komt er op neer, dat wij practisch het gehele repertoire van Carl Frei voor Gavioli hebbenen dit bevat oude schlagers tot opera en operette toe, maar ook veel ouvertures en potpourri’s, deze zijn gemiddeld van vijfendertig tot veertig meter lang. We vermelden hierbij nog, dat met enorme zorg en moeite deze verzameling is bijeengebracht en gerepareerd en zijnde ons privé eigendom, niet uitgeleend, verkocht of overgetekend kan worden. Wat wij nog over hebben aan beeldjes is evenmin te koop. Dit was het verhaal van de Gavioli van de Miniatuur Attractie Bedrijven van A.A. van de Velde & H.J. Wassenaar te Apeldoorn.

Ten besluite willen we nog even vermelden, dat de twee overgebleven beeldjes van Benner zijn terechtgekomen op het orgel van de heer van Boxtel, nu eigendom van een stichting in Enschede, dat de naam draagt van “De Tukker”. Voor dit orgel bouwden wij een nieuw bovenfront, in stijl van Gavioli begin dezer eeuw.

Dit artikel kwam tot stand omstreeks 1970.
De genoemde Gavioli stond jarenlang in de tent van de miniatuurkermis waarmee Guus van de Velde en Henri Wassenaar langs de Nederlandse kermissen reisden. Toen de exploitatie was gestopt ging het orgel regelmatig mee naar draaiorgelmanifestaties. Aan het einde van de negentiger jaren is het instrument verkocht aan de firma Verdonk.

A.A. van de Velde

Bewerkt: H. van Oers

Deze site is het laatst aangevuld/bewerkt op 27 april 2011.

Veel foto’s en afbeeldingen uit de diverse hoofdstukken en meer vind u op http://album.kermishistorie.nl