DE FAMILIE VAN MORKHOVEN

JAN VAN MORKHOVEN
Hij werd geboren op 19 juli 1900 als zoon van de Tilburgse kastelein Frans van Morkhoven, die destijds aan het Wilhelminapark woonde. Jan werd in eerste instantie opgeleid tot banketbakker, maar uiteindelijk bleek dat hij een dergelijk beroep helemaal niet ambieerde. Zijn interesse ging meer uit naar het kermisbedrijf. Eind jaren twintig, begin jaren dertig maakte hij de voor hem belangrijke overstap en ging werken als knecht bij de firma H. Lahnstein - Verbruggen uit Amsterdam die destijds in combinatie met Jan Visser een Panopticum exploiteerde.
Na een tijdje stapte Jan van Morkhoven over naar het bekende kermisbedrijf van de familie J.W. Janvier - Giezen uit Bergen op Zoom. Hij werd bedrijfsleider op de Raketbaan die hij zelf eerst mee had gebouwd. Hieruit bleek dat deze Tilburger heel wat in zijn mars had. Hij kreeg bij Janvier zelfs zijn eigen nummers op de pakwagens, te weten N - 49188. Van Morkhoven had het best naar zijn zin bij deze grote kermisonderneming, maar hij wilde toch

Gedurende de eerste oorlogsjaren woonde de familie van Morkhoven in de Nieuwstraat te Tilburg. Van hieruit was Jan actief in het verzet. Hij leidde daar een dubbelleven. Zo werd hij lid van de BS - groep van Th. van Schaik, maar was ook werkzaam in de amusementswereld. In 1941 organiseerde Jan samen met Nico Hommerson de ‘Oranje Revue’, waarin onder andere Willy Derby optrad. Na optredens in onder andere Den Haag en Groningen werd deze revue wegens relletjes door de bezetters stopgezet. In Groningen werd zelfs de zaal door de W.A. leeg geslagen. Buiten Tilburg heeft de familie van Morkhoven tijdens de oorlogsjaren nog meer woonplaatsen gehad. Zo komen we als adres ondermeer tegen: Kalvermarkt in Den Haag en Celebesstraat in Bergen op Zoom.
Na de oorlogsjaren werden de kermisactiviteiten onmiddellijk hervat en ging van Morkhoven met de ‘Parijzer Ketel’ en een Draaimolen op reis. Er was inmiddels ook een orgel bij de zaak gekomen. Het ging om een van oorsprong 59 touches Gavioli, welke door Jack Minning totaal werd verbouwd.

TEGENVALLER
Volgens Hassan moesten de exploitanten geen problemen maken, want het was voor hen in Cairo toch veel te warm. Men keerde terug naar Alexandrië, waar ondanks alle tegenslag op 5 juni toch een lunapark geopend kon worden. Maar er was inmiddels al wel veel geld uitgegeven aan transportkosten en er was nog geen cent verdiend. Van Morkhoven had inmiddels zijn ‘Parijzer Ketel’ laten overschilderen met fraaie Arabische lettertekens. In het Arabisch heette de Ketel nu ‘Het Serail van Satan’. De zaken gingen goed in Alexandrië en de exploitanten werden weer optimistisch. Er werd dan ook besloten in september voor de tweede maal richting Cairo te trekken om ook daar een lunapark in te richten. Maar wederom ging er van alles mis. Binnen vier weken moest het lunapark in Cairo worden geopend, dat stond tenminste in het contract, maar de vergunningen bleven uit. Als reden werd een heersende cholera - epidemie opgegeven, waardoor alle openbare gelegenheden gesloten moesten blijven. De Nederlandse exploitanten voelden echter nattigheid toen bleek dat bioscopen en restaurants wel gewoon open waren. Tussen de bedrijven door pleegde Aly Hassan ook nog eens enige malen contractbreuk en tot overmaat van ramp kwam hij ook nog eens aanzetten met een belastingaanslag van honderddertigduizend gulden. Enige tijd later zagen alle exploitanten zich genoodzaakt uit Egypte te vertrekken met achterlating van al hun zaken. Dit was zonderneer een groot verlies voor het Nederlandse kermisbedrijf.
Jan van Morkhoven gaf zich echter niet gewonnen. Hij en zijn gezin bleven in Egypte achter om te redden wat er te redden viel. Hij bleef zich verzetten tegen de praktijken van Aly Hassan en voerde zelfs verschillende processen. Dit liep echter telkens stuk op het corrupte ambtenarenapparaat en het feit dat Hassan een persoonlijke vriend was van Koning Faroek. De belastingschuld bleef staan en om daar onderuit te komen besloot van Morkhoven uiteindelijk zijn ‘ketel’ dan maar te verkopen.

Natuurlijk was Aly Hassan erg geïnteresseerd, maar door tussenkomst van het Nederlandse consulaat ging de verkoop niet door. Het consulaat hield de verkoop tegen op grond van deviezensmokkel. Van Morkhoven kreeg het nu toch wel heel erg benauwd. Hij mocht zijn ‘Parijzer Ketel’ niet verkopen, dus moest hij deze in veiligheid zien te brengen. Uiteindelijk zag van Morkhoven geen andere uitweg meer dan de ‘Ketel’ te verhuren aan Aly Hassan. Om zelf aan de kost te komen kocht hij van Bedoeïnen drie jeeps die hij verbouwde tot een soort treintje. Hiermee werden rondritten gemaakt in de omgeving. Zelfs Koning Faroek maakte eens een ritje in het treintje. Toen het op een heuvel in moeilijkheden dreigde te komen, liet de Koning zijn gevolg uitstappen om te duwen.
Met Aly Hassan ging het ondertussen niet zo geweldig, want hij kon onmogelijk de huur van de ‘Parijzer Ketel’ opbrengen. Hierop deed van Morkhoven in overleg met zijn advocaat de slag van zijn leven.

Jan van Morkhoven met zijn jeeptreintje
tijdens de manifestatie Rotterdam Ahoy 1950

Hij liet Hassan tekenen voor al zijn belastingschuld. Nu had hij zijn handen vrij en kon zijn zaak in veiligheid brengen. Natuurlijk wilde men zo snel mogelijk naar Nederland terug, maar dat bleek niet zo gemakkelijk. Na enige lange maanden waren eindelijk de papieren in orde en mocht de familie van Morkhoven, inclusief de ‘Parijzer Ketel’, terug naar huis.

TERUG IN NEDERLAND
In 1950 stond van Morkhoven weer gewoon op de Nederlandse kermis. Zo draaide hij met groot succes op de Ahoy-Tentoonstelling in Rotterdam. Hier introduceerde hij ook de jeeptreintjes en niemand had verwacht, dat deze uit nood geboren attractie, het ook in ons land zo goed zou doen. Ook de Gavioli kwam weer terug bij de ‘Parijzer Ketel’. Het orgel was niet meegegaan naar Egypte. Het verbleef al die tijd bij de firma Ch. Galle - Janvier uit Breda. Deze plaatste gedurende het kermisseizoen het orgel bij hun Rupsbaan, maar lieten het nooit spelen. Na het Egyptisch avontuur reisde Jan van Morkhoven nog enige jaren met zijn ‘Ketel’, maar in 1953 werd besloten de attractie, inclusief het orgel, te verkopen. De zaak verdween naar een pretpark te Sao Paulo in Brazilië, waar enige jaren eerder ook de Ridee-O van de firma Hommerson terecht was gekomen. Met deze verkoop kwam voorlopig ook een einde aan het kermisbestaan van de familie van Morkhoven.

De attractie terug op Nederlandse bodem.

MIDGETGOLFBANEN
Men verhuisde van Tilburg naar Oisterwijk waar Jan van Morkhoven zich ging bezighouden met de aanleg en exploitatie van midgetgolfbanen. Ook in Bergen (N.H.) werd een midgetgolfbaan aangelegd. In de loop der jaren werden er door van Morkhoven nog zo’n veertigtal banen aangelegd door heel Nederland, maar ook in België en Italië. De laatste midgetgolfbaan werd aangelegd tijdens de kermis en andere activiteiten op de Rotterdamse tentoonstelling E-55 in 1955 met onder andere Kabelbaan, Para - Tower en uiteraard nieuwe treintjes, die inmiddels in Nederland erg populair waren geworden. Ook deze treintjes werden tot aan het eind van de vijftiger jaren overal in Nederland geëxploiteerd. Hierna hield Jan van Morkhoven zich nog uitsluitend bezig met de aanleg en exploitatie van de midgetgolfbanen. Hij overleed in maart 1982 te Eindhoven.

JAN JUNIOR
Hij was vele jaren in het bedrijf van zijn vader werkzaam en had ook de reis naar Egypte meegemaakt. Hij bleef nog tot en met 1958 bij zijn vader in dienst, maar besloot toen om voor zich zelf te beginnen. Twee jaar lang exploiteerde hij zijn eigen miniatuurtreintjes (onder andere te Oisterwijk), maar in 1960 keerde Jan terug naar de kermis. Hij kocht de Onderzeebootbaan ’U-boot Flotille Nautilus’ van de firma
J. Kolhorn - Vet uit Rotterdam die op zijn beurt deze attractie weer had overgenomen van zijn zwager A. Benner - Vet uit Breda. Beide heren waren getrouwd met een dochter van Johan Vet (Jacob Stuvé). Kolhorn had inmiddels de U-boot al voorzien van een nieuwe onderbouw, waarbij van de oude constructie eigenlijk alleen de middenbouw, dus het aandrijfwerk, overbleef. Jan verving na een jaar exploitatie de onderzeeboten door raketten, wat de zaak een veel moderner uiterlijk gaf. De raketten werden beschilderd met bekende namen zoals:
Gagarin, Glenn, Titov en Polaris. Ook de naam van de attractie zelf werd veranderd van ’U - boot Flotille’ in ‘Ruimtevaart’. Men reisde per trein door geheel Nederland, waarbij diverse grote kermissen zo als Enschede, Groningen, Deventer, Tilburg en Weert werden bezocht. Helaas was het maar voor enkele jaren, want na één seizoen ‘U-boot’ en twee seizoenen ‘Ruimtevaart’ stopte Jan in 1963 met zijn kermisbedrijf. De ‘Ruimtevaart’ kwam te koop en belandde uiteindelijk in Duitsland. .

Net als zijn vader ging Jan hierna over op de exploitatie van midgetgolfbanen. In 1964 en 1965 gebeurde dat in Oisterwijk, van 1966 tot en met 1968 in Eindhoven en van 1969 tot en met 1982 hield hij zich bezig met de bouw en exploitatie in het Spaanse Alicante, waar hij inmiddels ook was gaan wonen. Ondanks het succes van de golfbanen bleef Jan ook geïnteresseerd in het kermisbedrijf en vanaf 1970 werd hij freelance internationaal verkoper voor verschillende Spaanse bouwers, zoals Safeco en Robles Bouso. Later werd hij nog actief voor diverse andere leveranciers, waaronder het Amerikaanse bedrijf Arrow.

H. van Oers

Aanvulling/wijziging door J. van Morkhoven (jr.)