Kermis Rotterdam

KERMIS ROTTERDAM,

BEROEMD EN BERUCHT!

Slechts weinigen onder ons zullen zich de gloriedagen van de vroegere Rotterdamse kermis herinneren. Jarenlang is er een felle strijd gevoerd tussen voor en tegenstanders van de kermis met het resultaat, dat deze in 1907, dus ruim zestig jaar geleden, voorgoed werd afgeschaft.

Ik was toen vijf jaar, maar toch heb ik nog een vage herinnering behouden aan de Veemarkt, vol Draaimolens, Luchtschommels en wat dies meer zij. Ik weet nog, dat mijn vader mij op zekere morgen meenam om mij de kermis te laten zien en dat ik toen in een Draaimolen mocht zitten. In mijn verbeelding zie ik nog het kleurige houten paardje, dat ik vast omklemde zolang de rit duurde. Ook herinner ik mij heel goed, dat de Draaimolen door een echt paard in beweging werd gebracht en dat er een orgel in speelde. Verder heb ik een herinnering bewaard aan lange rijen kramen, waarschijnlijk op de Goudse Singel, waar ik eens met mijn moeder langs wandelde, kramen met speelgoed, snuisterijen en snoeperij, waarbij de felgekleurde zuurstokken de meeste indruk op mij maakte. Het weinige dat ik verder over de kermis kan vertellen weet ik alleen uit overlevering, maar misschien kunnen anderen mijn verhaal nog wat aanvullen.

AUGUSTUS KERMISMAAND
Van ouds was de tweede maandag in de maand officieel de eerste kermisdag, dan werd de kermis ingeluid, zoals dat genoemd werd. Maar in sommige buurten kon men zo lang niet wachten. ’s Zaterdags tevoren al gingen in de Zandstraatbuurt en op de Schiedamse Dijk de vlaggen uit. Er werd al gehost en gedanst onder het zingen van “Hop, hop, hop, tingelingeling, morgen luidt de kermis in!” Maar ’s maandags was het eindelijk zo ver! Het moet een imposant schouwspel zijn geweest, die grote Veemarkt, welke toen in het midden nog niet bebouwd en slechts voor een klein gedeelte overdekt was. De mooiste en grootste kermisattracties en de nieuwste snufjes op dit gebied moeten op de Rotterdamse kermis te zien zijn geweest! Behalve het eigenlijke kermisterrein, de Veemarkt, stonden ook de Hugo de Grootstraat en de Goudse Singel vol met kramen en
tenten. Trouwens overal in de stad zag men op de pleinen

Poffertjes- en Wafelkramen, tentjes met gerookte paling enz. Het was een uitbundig feest voor jong en oud, voor rijk en arm. De kermis werd druk bezocht, niet alleen door de Rotterdammers zelf, maar ook door de bewoners van de omliggende plaatsen. De schouwburgen vertoonden speciale kermisstukken en in verschillende zalen waren kermisbals.

Een paar weken lang duurde de feestroes, die zijn hoogtepunt bereikte op de laatste zaterdag van de kermis, de zogenaamde “dolle zaterdag”. Op die dag werkte ’s middags en ’s avonds niemand meer, zelfs de haven lag stil en verlaten, een ongewoon verschijnsel in die tijd! Die dag werden heel wat opgespaarde en zuur verdiende centjes stukgeslagen. De cafe’s waren tjokvol, in de grote zaak van Bierman in de Hugo de Grootstraat had men geen handen genoeg om de kermis - gangers te voorzien van “alebessen met suiker”, de kermisdrank bij uitstek. Niet allen het kermisterrein, maar de hele binnenstad was des avonds een deinende, feestvierende massa. De winkeliers, die bang waren voor hun winkelruiten, deden al vroeger de luiken er voor. Op de Hoogstraat, Korte Hoogstraat, Schiedamse Dijk en in de Zandstraatbuurt moet het een zingende en hossende mensenmenigte zijn geweest. Telkens klonk het kermislied op, er was ieder jaar een nieuw, afgewisseld door de “alebessenhos”: “Alebessen, alebessen, hi, ha, ho!” Grote hoeveelheden alcohol werden verzwolgen en felle vechtpartijen waren er vaak het gevolg van. Deze bacchanalen, die tot diep in de nacht duurden, droegen er niet weinig toe bij, dat de tegenstanders van de kermis tenslotte hun zin kregen.

KERMIS OPGEDOEKT!
Na de afschaffing in 1907 is er nog getracht de kermis op een afgesloten terrein enigszins te doen herleven. Bij de Essenburgsingel werd hiervoor een braakliggend stuk grond beschikbaar gesteld, maar de sfeer van vroeger kwam niet meer terug en de kermis heeft het daar, geloof ik, maar een of twee jaar uitgehouden. Niettemin zijn er na de afschaffing van de kermis nog wel kermisattracties in de stad geweest. Behalve een circus, waarvoor meestal al een paar maal per jaar vergunning voor werd gegeven verscheen er ook nog wel eens een Stoomcarrousel of een andere attractie op de Veemarkt. Het bleef dan echter beperkt tot een enkele vermakelijkheid. Ik herinner mij bijvoorbeeld nog goed de grote Stoomcarrousel annex Cake Walk van Wolfs met het prachtige Gavioli orgel. Ook denk ik aan de Automolen en Zweefmolen van Kunkels, eveneens met prachtige orgels, die veel luisteraars trokken. Ter gelegenheid van een of andere gebeurtenis werd soms een ‘Kermesse d’été’ of een ‘Lunapark’ ingericht, zoals bij de vliegfeesten op Waalhaven in 1922 en niet te vergeten op de Nenijto in 1928. Ook de jaarlijks in

augustus terugkerende Poffertjes- en Wafelkramen bleven aan de kermis herinneren. De Oud - Rotterdamse kraam van Koolsbergen stond altijd op de Grote Markt. Verder zag men vele, ook nu nog bekende namen, zoals Bongers, Tegelaar, Muller, D.N. Visser, M. Beekvelt en anderen. Daarnaast verschenen ook de kraampjes met gerookte paling, onder andere van Roepius, nog ieder jaar in augustus.

Helaas, ook dit behoort allemaal tot het verleden. Na 1945 hebben we twee maal per jaar een ‘Lunapark’, zowel op de rechter- als op de linker - Maasoever. Er wordt een heleboel lawaai geproduceerd, maar kermis?, nee, daarop lijkt het niet veel meer!


	WIE STONDEN ER IN 1907 O.A. OP DE ROTTERDAMSE KERMIS?


	De Rotterdamse kermis vond in 1907 plaats in het gebied gelegen tussen: Hugo de Grootstraat, Goudse Rijweg, Boezemsingel met de daartussen gelegen Keistraat en Lange Waranda.

	Draaimolen, Wed. J.L. Galjaard, Amsterdam Draaimolen, J.M. Vermolen, Amsterdam Draaimolen, F.J. Verrmolen, Amsterdam Draaimolen, P.J. Bosch, Amsterdam Stoomcarrousel, A. Benner, Roermond Stoomcarrousel, H. Wolfs-Mullens, Breda Tobogan, W.G.J. Gütlich, Rotterdam Tobogan, J.H. Kunkels, Roermond Hippodrôme, J. Benner, Roermond Hippodrôme, J.H. van Bergen-Cromvoets, Roermond Open Stoomdraaimolen, H. Koppel, Rotterdam Luchtschommel, L. Vallentgoed, Edam Luchtschommel, J. Duif, Monnickendam Luchtschommel, A.S. Theunisz, Amsterdam Luchtschommel, H. Hommerson, Amsterdam Slagmachine, H. van Velzen, Delft Slagmachine, D. Dobber, Arnhem Slagmachine, A.S. Theunisz, Amsterdam Slagmachine, P. Lahnstein, Delft Turkse Schommel, M. Breekveld, Vlaardingen Vier grote Biertenten: M. en F. Desmet uit Rotterdam en Roermond, C.M.Ph. Posthuma en W.J.C. van der Touw, beide uit Rotterdam. Kleine biertenten: J.E. Bengsch uit Hillegersberg en uit Rotterdam, W. Dekkers, F. van Cothem en A. Versveld. Schrijver en bron onbekend. Bewerkt door H. van Oers

Deze site is het laatst aangevuld/bewerkt op 27 april 2011.

Veel foto’s en afbeeldingen uit de diverse hoofdstukken en meer vind u op http://album.kermishistorie.nl