Nougatkraam Frans Bul

DE NOUGATKRAAM

van

FRANS BUL

Een van de bekendste en oudste ‘Nougatkramen’ in Nederland en een begrip in Noord Brabant is de zaak van Franciscus Bul uit het Oosterhoutse kerkdorp Den Hout.

MET PAARD EN WAGEN
Frans Bul begon zijn leven als kermisexploitant in augustus 1922 toen hij voor de allereerste keer zijn vader in de kraam mee mocht helpen. De kermis te Oosterhout vond vader Bul toen nog wat te druk en daarom viel de eer te beurt aan de kermis te Waspik. De kermisgeschiedenis van de familie Bul gaat terug tot in de negentiende eeuw. De vader van Frans, Jos Bul, geboren omstreeks 1880, reisde reeds vanaf zijn tiende jaar met zijn vader
mee. Zij trokken met paard en wagen langs de kleinere Brabantse plaatsen om koek aan de man te brengen. Er waren daar toen nog weinig echte kermissen, maar zij vonden diverse andere gelegenheden om hun koek te verkopen, zoals kerkelijke feesten of bij de jaarlijkse bedevaart. Zo stonden zij onder andere in Gilze, ter gelegenheid van de bedevaart naar Sint Petrus Banden en tijdens de bedevaart voor de patroonheilige van de Bartholomeuskerk te Waspik. Ook waren zij altijd van de partij tijdens de bedevaart van Sint Anneke te Molenschot en Sint Cornelius in Den Hout.


	Nougatkraam van Frans Bul bij het Willem II terrein in Tilburg. Rechts op de foto staat vader Jos Bul met naast hem zoon Frans. Links staan nog twee dochters van Jos Bul.

KOEKLOTERIJ
Bij deze gelegenheden exploiteerde de familie Bul, meestal tegenover de kerk een verkoopkraam met koekloterij. De peperkoek werd speciaal voor hun door een bakker gemaakt en was verder niet in een winkel te koop. Voor de koekloterij moest men drie kaarten kopen voor een stuiver. Een gehele set bevatte in totaal drieëndertig kaarten. Als alle kaarten verkocht waren volgde de verloting. Voor elke loterijrondje ontving Bul dus elf stuivers. Buiten de koekverkoop en de loterij werden er doorgaans ook nog religieuze artikelen verkocht. De koekloterij werd in 1905 met de invoering van de nieuwe loterijwet verboden, waarna de familie Bul overging op de normale verkoop. Omdat Jos Bul in Den Hout ook nog een café (Hoop doet Leven)
exploiteerde, is zijn vrouw nooit mee op reis gegaan, zij hield het café draaiende. Frans bleef zijn vader trouw en samen bezochten ze steeds meer kermissen in het westelijk gedeelte van Noord Brabant, eerst met koek, maar later met suikerwerk en nougat. De kraam werd vervoerd met paard en kar en tijdens het transport van de ene naar de andere kermis liep vader Jos altijd naast het paard, terwijl zoon Frans op de fiets volgde. Later werd een veertien meter lange wagen gekocht, om de inmiddels grotere opbouwkraam met woongedeelte te vervoeren.




		Nougatkraam van Frans Bul op een kermis te Tilburg.




		Frans Bul voor zijn kraam.

OORLOGSJAREN
Tijdens het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog stond de kraam van de familie Bul opgebouwd op de kermis in Chaam. Direct werd de kraam afgebroken en ingepakt om zo snel mogelijk richting huis te vertrekken. Tijdens de reis bleek de weg te zijn afgesloten, waardoor men genoodzaakt was de wagen achter te laten. Toen het enige weken later allemaal wat rustiger was geworden lukte het toch nog om al het materiaal thuis te krijgen. Kort daarop werd toch weer geprobeerd om kermissen te bezoeken, maar toen de oorlogshandelingen de kant van Breda uitkwamen werd toch maar besloten terug te keren naar Den Hout. Frans Bul heeft in die periode ook vervelende dingen meegemaakt.

Zo was hij in het najaar van 1942, samen met enkele kennissen, bezig met het slachten van een koe. Het was de bedoeling om het vlees uit te delen aan de inwoners van Den Hout. Hiervoor werd hij op 12 oktober door de Duitsers gearresteerd en vergebracht naar het Oranjehotel te
Scheveningen. Vandaar werd hij overgebracht naar het kamp te Vught en later Amersfoort. In het voorjaar van 1943 werd hij gelukkig weer vrijgelaten.

ALLES OP DE BON
Vanaf 1943 ging bijna alles op de bon. Particulieren kregen suikerbonnen toegewezen, die Bul moest innemen en daarna weer inleveren bij het distributiekantoor, waarna zij weer nieuw snoep, nougat en ander suikerwerk konden inkopen. Gelukkig hadden zij goede connecties, zodat ze bij de suikerfabriek extra suiker konden krijgen, dat zij op hun beurt weer aan de snoepwarenfabrikant gaven. Deze voorzag de familie Bul weer van extra handel, zodat men het gedoe met die bonnen een beetje kon omzeilen. Mensen die geen bonnen meer hadden om snoep te kopen betaalden vaak in natura. Vaak gebeurde dat natuurlijk met suiker, maar het kwam regelmatig voor dat er dan hoofdzakelijk zout in de zak zat met slechts bovenop een laagje suiker. Maar ook dit bleek uiteindelijk geen probleem, want de snoepfabrikant mengde het zout met de suiker voor de productie van drop. Dat mocht dan niet als snoep verkocht worden, maar als een soort medicijn bij de apotheek. In de loop der tijd werd het aantal toewijzingen van rijkswege steeds minder.




	De kraam die toen nog helemaal met de hand moest worden opgebouwd.

Als men op de kermis stond was de voorraad doorgaans al na enige dagen op, terwijl de klandizie groot was. Zo stond de kraam van Bul eens op een kermis in Helmond. Toe zij daar ’s-middags om één uur opengingen stonden er honderden mensen voor de kraam te dringen. Zij dreigden op een gegeven ogenblik de kraam van zijn blokken te duwen, waarna politie te paard de familie Bul moest ontzetten.


	NA 1944 Direct na de oorlog werden er nog maar weinig officiële kermissen georganiseerd, maar de meeste bedevaarten gingen wel door, zodat men toch weer op reis kon. De verkoopkraam had in de oorlogsjaren gelukkig geen schade opgelopen, maar het café in Den Hout was totaal verwoest. Jos Bul was inmiddels met reizen gestopt en zoon Frans stond er vanaf dat moment alleen voor, maar gezien zijn jarenlange ervaring was dat geen enkele probleem meer. Frans kende zijn plaats in het bedrijf en als tijdens de wintermaanden de kraam in de opslag ging zocht hij altijd wel een andere bezigheid. Zo was hij onder andere ook werkzaam als thuisslager, postbesteller en bomenhandelaar.

	LIEFDE IN RIJSBERGEN Frans Bul was inmiddels getrouwd met Jacoba Cornelia (Koosje) Rombouts. Hij leerde zijn vrouw kennen op de kermis te Rijsbergen. De familie Bul stond daar met hun verkoopkraam tegenover de timmerwerkplaats en winkel van de firma Rombouts. De eigenaar en zijn familie zaten op een avond voor hun winkel om van de kermis te genieten. Twee schone dochters trokken de aandacht van Frans. Hij werd uitgenodigd voor de koffie en enkele weken later had Frans met een van de dochters verkering.

			Inschrijving voor de kermis te Hilvarenbeek in 1948.

	NIEUWE VERKOOPWAGEN

Na zijn huwelijk liet Frans door zijn schoonvader een nieuwe verkoopwagen bouwen, althans het interieur. Het chassis werd vervaardigd bij DAF in Eindhoven. De firma Rombouts, die eigenlijk gespecialiseerd was in het maken van kerkbanken zorgde voor een massief eiken interieur van de kraam en het woongedeelte. Er werd toen, qua interieur, gelijk voor degelijkheid en kwaliteit gekozen en er is in de loop der jaren ook nooit iets aan het interieur veranderd. Het metalen gedeelte van de kraam werd enig tijd later nog veranderd. De carrosserie bestond in eerste instantie uit plaatstaal, maar dit ging in de loop der jaren roesten, waarna het werd vervangen door een lichtere aluminium opbouw. Ook de luifel van zeildoek, gesteund door vier palen werd vervangen door een hydraulisch werkende aluminium luifel.




	De nieuwe verkoopwagen hier nog zonder de hydraulische luifel.




	De achterkant van de kraam met het woongedeelte en het WC hokje.

Het echtpaar Bul - Rombouts kreeg drie zonen. Twee daarvan, de tweeling Jos en Pierre, gingen niet verder in het kermisvak, maar Frans Jr., die ongetrouwd is, bleef bij zijn ouders op de kermis. Op 9 mei 1990 kwam mevrouw J.C. Bul - Rombouts te overlijden, maar ondanks dit grote verlies besloot Frans toch tot voortzetting van zijn bedrijf. Vanaf die tijd reisden vader en zoon samen met hun bekende nougat- en suikerkraam langs de Brabantse kermissen, waar zij ieder jaar terugkwamen op plaatsen als Etten-Leur, Hilvarenbeek, Oud-Gastel, Drunen, St. Willebrord, Oosterhout, Waspik en Rijsbergen.

LINTJE
Ook in de kermiswereld viel in 1993 een ‘lintje’. De gelukkige was de toen 83 jarige Frans Bul Sr. Op 29 april, aan de vooravond van Koninginnedag, ontving hij uit handen van de loco - burgemeester de Zilveren Eremedaille behorend bij de Orde van Oranje - Nassau. Hij ontving de medaille thuis, aan de Houtse Heuvel, te midden van zijn gezin. In iedere gemeente werd wel een jubileum gevierd, maar wat Frans Sr. echt ontroerde was in juni 2003 het geschenk va de gemeente Etten-Leur, die de snoepkraam van Bul in miniatuur had laten nabouwen.

DIRECTIE WISSELING
Frans Jr. was inmiddels de nieuwe eigenaar geworden. Deze overdracht bracht verder geen veranderingen teweeg in het bedrijf, want het was zelfs niet nodig de naam op de kraam te veranderen en Frans Sr. stond als vanouds keurig gekleed met vlinderstrikje achter de toonbank.

FRANS BUL Sr. OVERLEDEN
Op 2 maart 2006 komt Frans Bul Sr. op zesennegentig jarige leeftijd te overlijden na een ziekbed van enige weken. Meer dan tachtig jaar had hij op de kermis gestaan en op veel kermissen in Brabant was een kermis zonder Frans Bul ondenkbaar. Uiteraard was het halen van de honderd jaar wel zijn streven geweest. De burgemeester van zijn woonplaats, Den Hout, had eens toegezegd bij die gelegenheid een boom naar hen te noemen. Dat vond Frans Bul een hele eer, maar helaas heeft het niet zo mogen zijn. De zaak werd voortgezet door Frans Jr., die regelmatig werd bijgestaan door zijn familie, maar Frans heeft in 2009 o.a. om gezondheid redenen, de zaak verkocht aan Johan Stuij. Frans blijft voorlopig nog wel assisteren in de kraam, waarop nog steeds in grote letters staat te lezen: ‘FRANS BUL’.

H. van Oers




		Vader en zoon Bul.

Deze site is het laatst aangevuld/bewerkt op 27 april 2011.

Veel foto’s en afbeeldingen uit de diverse hoofdstukken en meer vind u op http://album.kermishistorie.nl