Purmerend

KERMIS IN PURMEREND

door Jaap Vermeulen

Jaap Vermeulen werd in 1933 op de Kanaaldijk te Purmerend geboren. Hij werd een echte kermis liefhebber, bouwde miniaturen van attracties en orgels, verzamelde en maakte kermis foto’s en was medewerker van het Euro Kermis Magazine van de Stichting Kermis - Cultuur. Hij overleed op 14 juni 2009 in zijn woonplaats Purmerend.

DRIE KERMISSEN PER JAAR
Kermis zelf is al veel langer in Purmerend dan vanaf 1938. Wat ik mij als kind kan herinneren van de kermis dateert vanaf die tijd. De kermis was net als nu in het voorjaar (de mei - kermis) en in het najaar (de september - kermis), maar je had toen ook nog de oktober - kermis. We hadden dus drie keer per jaar kermis (nu twee keer). Eigenlijk was de september - kermis een bij - kermis ter gelegenheid van de Landbouwfeesten.

DE MEI - KERMIS
De mei - kermis van vóór de oorlog stond altijd op het Schoolplein, Westerstraat, Slotplein en in de Nieuwstraat tot aan het Ooijevaarsplein (dat was even voorbij garage Zijp). Verder ook nog bij de Paardemarktschool vóór de kruising Koestraat en Korte Herengracht. Daar stond een Schouwburg waarin toneelstukken werden opgevoerd. De meeste kermisexploitanten vervoerden hun attracties met de schuit. Die schuiten lagen dan al minstens een week voordat ze begonnen met opbouwen in het Noord-Hollands kanaal. De exploitanten die met wagens kwamen, stonden dan op het Tramplein. De eerste kermis van het jaar begon in mei, want toen had je niet zoals nu Koninginnedag en Bevrijdingsdag. In de oorlog 1940 - 1945 zijn er geen grote kermissen geweest, omdat er van de Duitsers geen samenscholingen mochten plaats vinden. Deze konden plaatsvinden bij dichte attracties zoals bij de Cakewalk, Stoomcarrousel en Kijktenten. Hierdoor waren de kermissen van kleine omvang.

BEVRIJDING - KERMIS
Na de oorlog begon de kermis in Purmerend weer op te bloeien. De eerste die werd gehouden was de Bevrijding - kermis van 19 juli t/m 21 juli 1945. Deze kermis stond op de Kippenmarkt (Slotplein) en Gedempte Singelgracht, tot aan de Wagenbeurs.

Op de Kippenmarkt of Slotplein stonden:
- Schommelschuitjes van Vallentgoed.
- Zweefmolen van Wipprecht. In deze molen stond een orgel dat later heel bekend zou worden onder de naam ‘de Arabier’. Dit orgel heeft in de oorlog in een pakhuis gestaan van L. Kersloot aan de Kanaalschans.
- Bumperspel van D. van Dam.
- Miniatuur Kolenmijn. De exploitant ervan had geen benen.
- Schiettent van Verwijk.

Bij de Kanaalstraat stonden:
- Draaimolen van D. van Dam.
- Tête à Queue van J. Dobber.
- Vlooien Theater van Selbach, aan vlooien was er vlak na de oorlog geen gebrek.
- Lachspiegels van Jan van der Velden uit de Vooruitstraat.


	Er stonden géén Snoep- of Gebakkramen.


	Zweefmolen Lamor




			De Spin van A. v/d Veen op de hoek Nieuwstraat/Westerstraat.

WE GINGEN ‘LOUWEN’
In mei 1946 was de kermis weer terug op de Nieuwstraat, het Schoolplein, de Westerstraat en op de Kippenmarkt (Slotplein). Een week vóór de kermis gingen we de straat op om te ‘louwen’ en dan riepen we ’Lou Lou Kiewiet, andere week is het kerremis’. Aan een lang touw liepen we op een sukkeldrafje de hele stad door. Dat kon toen nog, omdat er bijna geen auto's waren en Purmerend nog niet zo groot was. Dit ‘louwen’ deden we voor schooltijd en in het speelkwartier. Dat kwartier was te kort en dus kwamen we ook prompt te laat op school, wat dan weer resulteerde in strafwerk. Maar dat gaf niets, als de kermis maar kwam!

DE ‘GROTE’ KERMIS
Op woensdagmiddag, voordat 's maandags de kermis begon, mocht er opgebouwd worden. De eerste die altijd begon met bouwen was Spaans met de Friesche Kap op de Nieuwstraat, met de voorkant naar de winkels toe (toen bij Hemsbergen voor). Deze Snoepkraam had een lengte van 18 meter. Alles werd met een handkar aangevoerd, want de boot lag in het Noord-Hollands Kanaal aan de Kanaalschans. Met de Draaimolen van Van Dam werd op woensdag een begin gemaakt. Ook zijn materialen werden op dezelfde wijze aangevoerd. Donderdags begonnen ook de andere exploitanten hun attracties op te bouwen. Op het Schoolplein kwam de Autoscooter van Sipkema te staan, de Spin van Van der Veen en de Schommelschuitjes. Een heel goed en mooi spelend orgel van Vallentgoed vond een plekje op de Westerstraat. Alle drie voerden zij hun materialen aan met wagens.


	Verder stonden nog op de Westerstraat: - Kop van Jut van Wipprecht. - Schiettent van Verwijk. - Golfbaan van Kreekel. - Kindermolentje van Zwart, genaamd ‘het Boemeltje’ - Bumperspel van Van Dam. - Tête à Queue van Dobber. - Gebakkraam van Verwijk. - Turkse Schommel van Breek. - Zweefmolen van Wipprecht. - Goktent met flessen waar snoep in zat.




		Swing Mill Dobber


	Als je met een ring over de hals van de fles gooide had je gewonnen. De fles zelf natuurlijk niet want de bodem was eruit! Verder stond er ook nog een Theater van Ophof en de Poffertjeskraam van Victor Consael.

Op de Kippenmarkt stonden:
- U-botenbaan van Benner.
- Steile Wand van P. Tetson.
- Cocktail Paleis van Janvier.
- Palingkraam van Barteling, deze stond op de stoep bij Albert Heijn (nu Café 't Purmerendje)
- IJskar van Greuter (voor de kapperswinkel van Schouten, nu brillenwinkel Hans Anders)

Op de Nieuwstraat vanaf de Westerstraat stonden:
- Snoepwagen van Van Leien.
- Draaimolen van Van Dam.
- de Palingkraam van Vet.
- Friesche Kap.
- Koekhaktent van Stiemer.
- Gebakkraam van Verwijk.




		Schommel Vallentgoed


		Plattegrond van kermis opstelling.

	Verwijk voerde zijn materialen aan vanaf de Where waar zijn boot lag. Tevens was er nog Theater Selbach met Robert Volta, die lampen op zijn lichaam kon laten branden. Ook had je in september de nazomerfeesten zoals je dat nu nog hebt, maar toen was het toch heel anders. Het waren meer Landbouwfeesten. Op de Nieuwstraat voorbij de Willem Eggertschool stonden dan grote tenten (die waren van de Boer uit Hensbroek). Daar werden tentoonstellingen in gehouden, onder andere van de Spar, verschillende fabrieken, fruit uit de Beemster en landbouwwerktuigen. De kermis was gelijk met de feesten. 's Zaterdags was er vuurwerk op de Koemarkt.

	Voor de Willem Eggertschool stond de Autoscooter en verder in de Nieuwstraat , een Schiettent, de Zweefmolen, een Snoepkraam, de Turkse Schommel, een Behendigheidsspel, de Gebakkraam en een Draaimolen. De attracties stonden tot aan het Ooijevaarsplein (dit was de kruising Nieuwstraat en Willem Eggertstraat). Het was geen grote kermis, lang niet zo groot als in mei. OKTOBER - KERMIS Een maand later in oktober was er wederom kermis. Deze kermis was soms wat kleiner van omvang dan de mei - kermis. Vele jaren bleef de kermis in Purmerend van dezelfde omvang. De kermisexploitanten werden mobieler, hun boten werden verkocht en er kwamen wagens voor in de plaats. Dat was maar goed ook, want de attracties werden groter en het was veel makkelijker om hun spullen op te bouwen. Al die woonwagens en auto's moesten toch weer een plek hebben in de stad. Waar altijd de Autoscooter stond op het Schoolplein stonden nu de wagens en tevens werden de wagens gezet rondom de school. De Autoscooter stond daardoor vele jaren op het Slotplein. De kermis op de Westerstraat, Kippenmarkt (Slotplein), Nieuwstraat en Schoolplein was in 1965 voor het laatst.




			Zweefmolen fam. Wipprecht

	Jaap Vermeulen


		Kop van Jut Wipprecht

	Van 1966 tot 1971 werd de kermis gehouden op de kop van de Koemarkt en de straat voor de kop van de Markt. In 1972 kwam de kermis bij de Gedempte Where (waar ook tijdelijk op dinsdags de pluimveemarkt werd gehouden) te staan tegenover het huidige postkantoor (het huidige Tuinhof). In 1975 verplaatste men de kermis van bescheiden omvang naar de Plantsoenstraat (waar nu het Soeteboomhof is) en onder de Nuka-hal, alsmede de Doeletuin. De oktober - kermis is in 1978 afgeschaft.

	KERMIS HOORT IN DE BINNENSTAD Maar de stad werd groter en de kermis geleidelijk ook. Tot op heden is er in mei een voor Purmerendse begrippen mooie en grote kermis en gelukkig begint de september - kermis ook groter te worden. Het is alleen jammer dat de kermis niet meer gelijk met de najaarsfeesten is. Ik denk dat over een paar jaar de kermis wel weer naar een andere plek in de stad zal verhuizen, maar dan niet meer in de oude binnenstad. Dan zijn we weer terug bij af. Een kermis hoort in het centrum, net zoals je dat ook hebt in Amsterdam, Hoorn, Edam, Volendam en Tilburg. Maar ik vrees het ergste voor de kermis hier in de binnenstad.

Deze site is het laatst aangevuld/bewerkt op 27 april 2011.

Veel foto’s en afbeeldingen uit de diverse hoofdstukken en meer vind u op http://album.kermishistorie.nl