Purmerend 1940-1945

MEI 1940 TOT MEI 1945 EN DE KERMIS IN PURMEND

door Jaap Vermeulen

Jaap Vermeulen werd in 1933 op de Kanaaldijk te Purmerend geboren. Hij werd een echte kermis liefhebber, bouwde miniaturen van attracties en orgels, verzamelde en maakte kermisfoto’s en was medewerker van het Euro Kermis Magazine van de Stichting Kermis - Cultuur.
Hij overleed op 14 juni 2009 in zijn woonplaats Purmerend.


	MEI DAGEN 1940 Vol goede moed waren de kermisexploitanten maandag 6 mei 1940 aan de mei - kermis begonnen. Er hing wel oorlogsdreiging in de lucht maar je moest als kermisexploitant toch je brood zien te verdienen. Donderdag 9 mei draaide de kermis volop, vrijdag 10 mei brak de oorlog uit en moest de kermis worden afgebroken. Vrijdagavond was de hele kermis weg en waren de kermisattracties ingepakt in de wagens en de vele kermisschuiten waarin ze werden vervoerd. Toch hebben veel exploitanten nog weken met hun wagens op het Tramplein gestaan. Zo ook de familie Sipkema van de Automolen. Zij moesten noodgedwongen tot augustus 1940 in Purmerend blijven, omdat niemand de Afsluitdijk meer over mocht. Ook via de andere kant van IJsselmeer was het niet mogelijk om terug te keren naar Groningen.

	HET ZOU EEN ‘GROTE’ KERMIS WORDEN De meeste kermisschuiten lagen in het Noord- Hollands Kanaal, bij Tramplein/ Kanaalschans. Daar vandaan moesten de kermisexploitanten lopend met handkarren naar de Westerstraat, Nieuwstraat en Schoolplein. In oktober stonden er ook kermisattracties op de Kippenmarkt, omdat de kermis in oktober groter was dan in mei. In 1940 vormden de volgende attracties de mei-kermis. Op het Schoolplein stonden: de Autoscooter en Rupsbaan van Hommerson, deze firma reisde met woon- en pakwagens. Ook Vallentgoed had woon- en pakwagens. Hij stond met de Luchtschommel in de Westerstraat. In de Westerstaat stonden de Kop van Jut van Wipprecht, de Schiettent van Winter en de Fietsmolen van A. van de Veen. De laatste reisde met wagens. Hardand met de Nougatkraam en Suikerspin en J. Dobber met de Tête à Queue. Hij reisden met de schuit. Sipkema’s Automolen reisde met wagens.




		de Kop van Jut van Wipprecht

Voorts stonden in de Westerstraat de Gebakkraam van B. Verwijk en de Hoogvaart van H. Breek, die met de schuit reisde. In de Westerstraat stonden de Zweefmolen van S. Ooms, een Theater en bij Albert Heijn op de stoep altijd de Palingkraam van Barteling. In de Nieuwstraat stond de Snoepwagen van E. van Leyen. De Snoepwagen was van J. Bakker geweest. Bakker was familie van Luus van Leyen, echtgenote van Evert van Leyen. In de Nieuwstraat stond ook de Draaimolen van H. Koek, die reisde met wagens. Voorts stonden er de Palingkraam van K. Vet, een Bumperspel van J. Verwijk en de Snoepkraam van Coppejans.
Later was er de Snoepkraam van Jo Spaans, eerder knecht bij Coppejans. Jo trouwde met dochter Truus van Coppejans. De Snoepkraam was achttien meter lang. Woensdagmiddag voor de kermis werd de kraam opgebouwd, dat kon toen nog. Coppejans reisde met een schuit. Truus Spaans - Coppejans kon heel goed toneelspelen, jarenlang was ze lid van Leo XIII. In de Nieuwstraat stond ook de Koekhakkraam van Stiemer en de Gebakkraam van J. Verwijk. Als er kermis was, dan lag zijn schuit in De Where bij de Peperstaat. Voor het opbouwen van zijn Oliebollenkraam tegenover kapper Zijp ging alles met de handkar via Peperstraat, Kaasmarkt en Hoogstraat. Bij smid Dekker stond het Theater van Selbach. Dat was de samenstelling van de meikermis van 1940.




		Zweefmolen Lamor


		SEPTEMBER - KERMIS IN 1940 Na een paar maanden stilstand, waren er weer kermissen in het land. Zo was er in september 1940 weer gewoon kermis op de Kaasmarkt, in mei 1941 in de Westerstraat/Nieuwstraat en in september 1941 opnieuw op de Kaasmarkt.

	DE LAATSTE ‘GROTE’ KERMIS IN MEI 1942 In mei 1942 was er de laatste grote kermis in de oorlog op Schoolplein, Westerstraat, Kippenmarkt en Nieuwstraat. Op het Schoolplein stond voor het eerst de Spin van A. van de Veen. De Spin draaide de rondjes, maar was eigenlijk nog niet helemaal af en had nog wat kinderziektes. Van der Veen had deze Spin zelf gebouwd van allerlei soorten oud ijzer, de aandrijving voor het ronddraaien was gemaakt van cardanassen van T - Fordjes. De bakken waar je in zat, waren van gaspijp gemaakt. Het was zelfs zo, dat toen hij bij kapper Zijp in de stoel zat om geschoren te worden, hij naar het plafond keek en daar gasleidingen zag lopen. Hij stelde direct de vraag of hij die leidingen niet kon kopen, ze werden tenslotte toch niet meer gebruikt. Dat lukte.

Voorts op Schoolplein de Tête à Queue van Vermolen, de Autoscooter van Hommerson en in de Westerstaat de Luchtschommel van Vet, de Schiettent van Verwijk, de Golfbaan van Krekel, de Fietsmolen van H. Mooi. Ook was er een Reuzenrad van Hommerson, de Zweefmolen van S. Ooms en twee Theaters. Op de Kippenmarkt stonden de Raketbaan van Benner en de Cakewalk van Janvier.

	In de Nieuwstraat geen snoepkramen, want alles was op de bon. Er was dus ook geen oliebollenkraam, maar wel de Draaimolen van D. van Dam, twee Goktenten en de Palingkraam van Vet. Het vervoer met auto's en pakwagens werd steeds moeilijker, want de Duitsers vorderden de wagens voor het leger. De pakwagens die nog mochten rijden werden zolang het kon per spoor vervoerd. In Purmerend konden vanaf het spooremplacement paarden de wagens de stad in brengen. Na 1942 mochten geen burgerwagens meer per spoor worden vervoerd. Het werd steeds moeilijker de attracties te vervoeren.

	KLEINE KERMIS IN SEPTEMBER 1942 In september 1942 was er een kleine kermis op de Kaasmarkt met voor het Raadhuis de Luchtschommel van Vallentgoed, een Kindermolentje van J. Wipprecht in de hoek waar nu het reisbureau is, vroeger was er de sigarenwinkel van Jan de Heer. Voor de Grote Kerk stond de Zweefmolen van Willem Lamor. Hij kwam uit Amsterdam en reisde met de schuit. Achter de kerk - waar nu de kaaswinkel is - bij kapper Knaven stond de Draaimolen van Toon Hoes uit Haarlem. Hoes reisde ook met




		Zweefmolen Wiprecht

een schuit, dus hij kon toen zijn spullen nog verplaatsen. Ook stonden er enkele Gokspelen. De familie Vallentgoed heeft jarenlang met hun wagens bij het spooremplacement gestaan.

TOCH WEER ‘LOUWEN’
In mei 1943 zongen we met de hele klas van school Devengoed ‘Lou Lou Kiewiet’, maar we zongen toen ‘Lou Lou Kiewiet, kermis komt er toch niet’. Tot onze verbazing stond er een week later een bescheiden kermis in de Nieuwstraat, tussen Westerstraat en Hoogstraat.

Er stonden drie attracties: een Vliegtuigmolen van Willem Lamor, een Kindermolen en de Luchtschommel van Vallentgoed. Het was de laatste kermis in de oorlog, de Duitsers hebben kermis daarna verboden. Theater en Cakewalk waren al verboden in verband met samenscholing.

Jaap Vermeulen

Hoogvaart

J. Breek

Deze site is het laatst aangevuld/bewerkt op 27 april 2011.

Veel foto’s en afbeeldingen uit de diverse hoofdstukken en meer vind u op http://album.kermishistorie.nl