REINHARD DIRKS

een man met ondernemingsdrift

REINHARD ZELFSTANDIG OP REIS
Voor vijfenzeventig gulden kocht Reinhard een partij hout, waarvan hij een tent bouwde. Maar op een tent hoorden nu eenmaal zeilen en om die aan te schaffen, moest hij de rest van zijn kapitaal aanspreken. Dirks voelde daar weinig voor en vond uiteindelijk iemand die bereid was om hem de benodigde zeilen op afbetaling te leveren. Het jaar daarop, toen de tent helemaal af was, kon het leven als zelfstandig kermisexploitant beginnen. Hij ging op reis met een Oefeningspel, vermoedelijk een Lijntrek en de zaken gingen niet slecht. In 1920 trouwde Reinhard Dirks met Marie Brantenaar. Door hard werken en goed zakelijk inzicht wisten zij zich al snel op te werken. In 1922 werd besloten om een open Cake Walk te laten bouwen met een afmeting van vijf meter front en zestien meter diep. Het Oefeningspel bleef echter ook in exploitatie. Met de verdiensten daarvan wilde hij zijn bedrijf uitbreiden met o.a. wagens, orgel en verlichting.

ZWARE CONCURENTIE
Dirks had zondermeer geloof in de toekomst en kreeg het uiteindelijk allemaal voor elkaar. Wel had hij soms moeite om goede plaatsen te pachten, omdat de gunning meestal werd uitgegeven aan de firma Janvier. Maar hij schreef regelmatig een brief aan de betreffende gemeente met het verzoek om ook in de gelegenheid te worden gesteld iets te verdienen met een kleine zaak. Zo kreeg hij in 1923 plaats op de kermissen te Groningen, Deventer, Zwolle, Eindhoven en waarschijnlijk ook Tilburg. In 1928 kwam Dirks met een gesloten Cake Walk en ondanks het feit dat de zaken goed liepen moest hij vanwege de concurrentie toch uitkijken naar andere attracties. Dit resulteerde in de bouw van een nieuwe Autoscooter waarmee hij in 1931 op reis ging. Deze zelfgebouwde Autoscooter legde wel de bodem van de geldkist bloot. Dat baarde hem echter geen zorgen, want al gauw bleek dat hij met deze attractie wederom in de roos had geschoten. Al snel werd besloten een tweede Autoscooter bij te kopen, terwijl kort daarop ook nog eens de opdracht werd gegeven tot het bouwen van een Emotiebaan, waarmee de firma Hommerson en Vermolen inmiddels veel succes hadden. Wat er met deze Emotiebaan verder is gebeurd is onbekend. De Cake Walk was inmiddels verkocht aan J.W. Janvier uit Bergen op Zoom. Deze bouwde er een nieuwe tent om heen die werd ontworpen door Dries Giezen. Janvier verplaatste destijds ook nog de opgaande riem en het orgel. Dirks had bij de verkoop zijn eigen Gavioli orgel gehouden, maar Janvier had zelf een goed alternatief en plaatste zijn 89 toets Gavioli, de ‘Gouden Kroon’, in de Cake Walk. Reinhard Dirks en J.W. Janvier waren niet alleen vrienden maar ook compagnons en samen hebben ze ook nog enige kermiszaken geëxploiteerd, zoals een Benzine Racebaan, een Waterscooter en een Swing Mill.

Dirks verwachtte zelf veel van zijn nieuwe zaak, maar hoe groot was zijn teleurstelling, toen hij in Groningen stond opgebouwd en het publiek aan zijn attractie voorbij ging. Dit betekende een lege tent en een lege kas en dat waren geen prettige vooruitzichten. Een dergelijke situatie was men niet gewend. De volgende dag echter was de zaak afgeladen vol, doch aan het einde van de dag was de kas wederom zo goed als leeg en dat zette mevrouw Dirks in de kassa toch wel aan het denken. Later hoorde zij van haar man dat het publiek die dag bestond uit mensen met vrijkaartjes, die hij de hele dag kwistig had uitgedeeld aan iedereen die hij maar tegen kwam. Op deze manier maakte het publiek in ieders geval kennis met zijn nieuwe zaak. Toen er na enige dagen de loop eenmaal in zat kwamen er gelukkig ook genoeg betalende
klanten. Omstreeks 1939 reisde Dirks met een Autoscooter, Micky Mouse Carrousel en de Holly Holly, maar vanwege de steeds toenemende concurrentie liet hij toch weer enkele Oefeningspelen bouwen. Hij heeft dan ook in een vrij korte tijd heel wat van die Oefeningsspelen geëxploiteerd, twee Bumperspelen, twee Autobanen, Lichtstad, Rollo, Kleurensport en Stedencomplex.

VAN DEVENTER NAAR AMSTERDAM
Het bedrijf van Reinhard Dirks was oorspronkelijk gevestigd te Deventer in de voormalige ijzergieterij en machinefabriek van Nering Bögel aan de Hallenstraat, maar in 1943 werd het gebouw door de Duitse Wehrmacht gevorderd en was hij genoodzaakt naar iets anders uit te zien. Hij vertrok naar Amsterdam en vond een geschikte locatie voor de opslag van zijn kermisbedrijf in een voormalige garage aan de Ringdijk. Of al het wagenmateriaal er in kon is niet bekend. Wel binnen stonden in ieder geval de tien meter lange Mack woonwagen, die Dirks had overgenomen van Desmet. Verder natuurlijk de Gavioli, die geheel met kap stond opgebouwd. Dirks liet deze echter nooit spelen. Hij was bang dat de Duitsers er op afkwamen, want achter het orgel stond de Lanz Buldog en de wagens met de lichtaggregaten. Als die gevorderd zouden worden was hij in één klap zijn transportmogelijkheid en stroomvoorziening kwijt. Naast de Gavioli stond er ook nog een door Carl Frei verbouwd Pierre Verbeeck orgel op 36er Ruth gamma. Dit orgel werd al snel verkocht aan Laurens Janvier uit Bergen op Zoom, wiens beide orgels bij een pakhuisbrand in 1943 verloren gingen. In 1943 werd Reinhard Dirks tevens voorzitter van de Vakgroep Kermisinrichtingen. Deze functie heeft hij echter door omstandigheden slechts korte tijd bekleed. Hij werd opgevolgd door Henk van Leeuwen, met wie Dirks ooit ook nog een lunaparkorganisatie heeft gehad, die opereerde onder de naam ‘Lebowista’. Bij deze organisatie zaten verder nog onder andere Winter uit Krommenie en Lanting uit Deventer, bekend van de Nougatkraam. De oorlogsjaren waren uiteraard zeer ongunstig geweest voor het kermisbedrijf. De investeringen konden niet worden terugverdiend. Dirks besloot daarom om na de oorlog zijn hele handel te verkopen. De Holly Holly ging in 1946 naar Harrie Hoefnagels uit Helmond. Opvallend detail hier is, dat deze Cake Walk nog steeds bij de familie Hoefnagels in exploitatie is. Verder bood hij te koop aan, zes Oefeningspelen, twee dieselmotoren (lichtaggregaten), twee orgels, diverse transportwagens en maar liefst eenentwintig woonwagens, variërend in lengte van vijf tot negen meter. Uit dat laatste blijkt dat er ook flink gehandeld werd. De Autoscooter bleef in exploitatie.

DE MONTE CARLO
In 1947 kwam Reinhard Dirks terug met een nieuwe zaak, de ‘Monte Carlo, een Hoepla spel. Hoewel dit spel voor de kermis zeker niet nieuw was, viel het toch gelijk op door zijn uiterst moderne uitvoering.

Ook zoon Henk kwam met een soortgelijke zaak. Beide ‘Monte Carlo’s’ waren ontworpen door D. Smit, een jonge architect uit Groningen, die wat zijn werk betreft niets met de kermis te maken had, maar dit deed uit pure liefhebberij. De Hoepla spelen van vader en zoon Dirks waren maar liefst twaalf bij zes meter en voorzien van een prachtige verlichting. Zelfs de glazen Hoepla blokken werden indirect verlicht. Aan alles was gedacht. Zo waren de glazen Hoepla blokken bevestigd op nikkelen stangen, zodat de gemiste ringen onmiddellijk omlaag vielen. Ze kwamen dan terecht in een goot op de bodem van de tent waar een transportband de ringen verder vervoerde naar de zijkant. Daar zat dan wederom een transportband die de ringen naar het eindstation brachten bij de Kassier - Controleur, die een vaste plaats had, in het midden, achter in de tent, vanwaar hij de gehele zaak goed kon overzien. Zes verkoopsters in uniform kregen telkens veertig ringen van de kassier en met deze werkwijze had Dirks een perfecte controle bedacht die het hem mogelijk maakte in één oogopslag de stand van zaken te controleren. Het gebeurde wel eens, zoals op de kermis te Groningen, dat vader en zoon Dirks de beide ‘Monte Carlo’s’ naast elkaar opbouwden, zodat beide zaken één geheel vormden en er dus één Hoepla stond met een front van vierentwintig meter. Bij dergelijke gelegenheden stond er dan altijd een mobiele glazen showroom bij, waarin de grotere prijzen werden uitgestald. Standaardprijzen in die tijd waren onder andere vulpennen, vulpotloden, polshorloges, huishoudelijke artikelen, maar ook radio’s en fietsen. Men schijnt bij Dirks ooit zelfs een auto als hoofdprijs te hebben gehad.

ORGELS
Na de ‘Monte Carlo’ heeft Reinhard Dirks nog verschillende andere oefeningspelen gehad, waaronder een Balco Rotor met veertig kasten, in een ovale verlengde tent. Na 1948 is de Autoscooter verhuurd aan John Sipkema die de zaak nog enige jaren heeft geëxploiteerd in een speeltuin te Paterswolde. Later is deze Aotoscooter waarschijnlijk gesloopt, de Rytecraft scooterwagens waren in ieder geval aan het einde van hun latijn. Het Gavioli orgel kwam later terecht bij Antoon Theunissen uit Weert, maar ook Frans van der Vorst heeft het nog enige tijd in zijn bezit gehad. Via Henri Bank en een bestuurslid van de Kring van Draaiorgelvrienden kwam de Gavioli bij de Gebroeders Waerts uit Zaandam terecht, die dit instrument ook nog enige jaren in hun bezit hadden, maar het uiteindelijk verkochten naar Engeland.

Voor zijn Vermaakzaken had hij meestal bedrijfsleiders, zoals Andries Wegkamp, Chiel Arends, Galle en zijn zwager Antoon Brantenaar, die tot omstreeks 1948 de Autoscooter exploiteerde.

Enkele wagens van Reinhard Dirks uit de collectie van A.A. Van de Velde en H.J. Wassenaar.

OOK BROERS EN ZUSTERS OP DE KERMIS
Toen Reinhard Dirks van de reis af was is hij nog jaren vertegenwoordiger voor de Benelux geweest van de firma’s Ihle en Mack. Hij leverde onder andere nog een vloot Ihle scooterwagens aan de firma Hommerson voor hun vaste Autoscooter op de pier te Scheveningen. Zoon Henk heeft in de jaren vijftig nog met een Mack Autoscooter met Ihle wagentjes en een Kiddy Ride een paar seizoenen in Zandvoort gestaan. Daarna reisde hij nog enige jaren met Oefeningspelen in België en Duitsland. In Duitsland deed hij dat samen met Gerard de Wolf, zoon van de bekende Zuurkraam - exploitant Henk de Wolf (firma Visser). Reinhard Dirks had ook nog een gehandicapte dochter, die later in ‘Het Dorp’ te Arnhem woonde. In 1964 komt Marie Dirks - Brantenaar te overlijden. Reinhard Dirks overlijdt twaalf jaar later op 23 april 1976, vlak voor zijn tachtigste verjaardag. Reinhard Dirks had nog twee broers en vier zusters. Ook deze kwamen allemaal in het kermisbedrijf terecht. Jan reisde onder andere met een zaak genaamd ‘Auf Höher See’, maar ging later ook over op Oefeningspelen. Broer Willem reisde een lange tijd met de Steilwand, maar was ook bekend als kermisorganisator en de handel in kermisattracties en wagens. De zusters trouwden met respectievelijk J. Akkerman, D. Leemburg, M. Dörenberg en G. de Lange.