DE FAMILIE TJAKKO DE VRIES

De heer A.Wolthuis uit Hoogezand had in de loop der jaren gesprekken met mevrouw de Vries (schoondochter) en in november 1987 met pleegdochter mevrouw Mila Haubner (getrouwd met Klaas Visser) uit Apeldoorn over het leven en de belevenissen van Tjakko de Vries als kermisreiziger.

WOLTHUIS NOTEERDE
>Mila Haubner had alles meegemaakt. Tjakko de Vries als caféhouder en als kermisbedrijf - houder, maar ook de brand van de Shimmy maakte zij mee. Bij haar heb ik ook foto's gezien met het front van de Shimmy met het café - gedeelte, dat ook aan de zijkant geplaatst kon worden. Helaas is mevrouw Mila Visser - Haubner vier maanden later, in 1988, overleden.<

Tjakko de Vries werd op 26 december 1884 te Noordbroek geboren. Hij was de zoon van Koenraad en Hillechien Dijkgat.

Tjakko trouwde op 24 maart 1910 te Scheemda met de toen 18 jarige Egbertje Hateboer. Tjakko oefende op dat moment het beroep van schipper uit en Egbertje was dienstmeid.

Zij kregen een zoon Koenraad, genoemd naar zijn grootvader. Zoon Koenraad trouwde in 1937 met een Schoemaker. Hij overleed in januari 1945.

TJAKKO ALS CAFÉHOUDER
Later is Tjakko caféhouder geworden in Winschoten. Zowel in september 1918 als in 1919 adverteert Tjakko in de Winschoter Courant vlak voor de kermis, dat altijd in het najaar gehouden wordt.

Op een bepaald ogenblik kon de pacht van het café niet meer verlengd worden. Een zoon van een collega, die op de kermis werkzaam was, gaf Tjakko het advies op de kermis te beginnen met een attractie. Zo gezegd, zo gedaan.

TJAKKO GAAT DE KERMIS OP
Van de heer C. Sipkema werd de Cakewalk overgenomen. De eerste kermis was met Pinksteren 1921 in Leek. Het vervoer vond plaats per schip de "Egbertje".In de zomer van 1928 werd de Cakewalk bij F. Desmet ingeruild voor een Shimmy. De Cakewalk
(front 18, diep 8 meter), ging van Desmet over naar Herman Riddering - Timmer, die hem als 'American Cake Walk' exploiteerde. In
1968-1969 heeft zijn zoon Fred de Cakewalk overgenomen een kwart slag gedraaid (front 8, diep18 meter) en de naam werd veranderd in 'Broadway Trip'. Ook werd een nieuwe tent van platte buis gelast.

Waar Tjakko zijn eerste kermis met de Shimmy had is onbekend. Hij noemde zijn Shimmy(huis) ook wel "Chateau Dingo". Een zekere Leemburg en H. Riddering zijn eind 20er jaren eigenaren geweest, maar hebben er waarschijnlijk zelf niet mee gereisd. Pas 70 jaar later, in 1999, werd de Cakewalk via Venekamp verkocht aan een Dorps Vereniging in Oudehorne. Die vereniging was ook in het bezit van de oude luchtschommel van H.Hinzen.

SHIMMY AFGEBRAND
Jammer genoeg is de Shimmy in 1931 te Wolvega afgebrand. Deze kermis werd van woensdag 16 t/m zondag 20 september gehouden en op vrijdag 18 september sloeg het noodlot toe. De kranten stonden er vol van.

‘De Opregte Steenwijker Courant’ van 26 september meldt:

‘ONS NOORDEN’ van maandag 21 september vermeldt:

Een andere krant denkt te weten wat de oorzaak van de brand is:

AUTOSCOOTER
In de winter 1931-1932 laat T.de Vries een Autoscooter bouwen bij stelmaker (wagenbouwer) Gebr. Blüming aan de Arnhemscheweg 126 te Apeldoorn. De wagentjes bestelde hij bij DeVos in Gent, later kocht hij wagentjes van Rytecraft uit Engeland.

DEMON WHIRL
De Vries was steeds op zoek naar iets nieuws en in 1938 vertrok hij naar Engeland voor de aanschaf van een gloednieuwe vermaakzaak. Bij de Engelse firma Rytecraft kocht de Vries toen een voor die tijd zeker sensationele attractie: de Demon Whirl (Duivelsdraai). Er zijn nu drie attracties in de familie. Tot mei 1940 reist Tjakko met de Autoscooter, pleegdochter Mila Haubner (getrouwd met Klaas Visser) met de Benzine - racebaan en zoon Koenraad met de Demon Whirl.

WAGENPARK
Tjakko had van een houthandel 4 open houtwagens en 2 Chenard & Walcker trekkers overgenomen. Koenraad had in 1939 voor zij Demon Whirl nodig: 3 open houtwagens, 1 pak- en slaapwagen, 1 Ford vrachtauto als trekker van de 7 meter lange woonwagen.
Voor de Benzine - racebaan had Mila Haubner nodig: 1 Chenard & Walcker, diverse wagens voor de vloer, verder een pak- en slaapwagen en 1 woonwagen van 7 meter. Alle wagens waren blauw geverfd. Voor de Autoscooter had Tjakko nodig: 1 Chenard & Walcker, 1 woonwagen van 8 meter en gebouwd door de Gebr. Blüming uit Apeldoorn. Een drietal slaap- en pakwagens voor de hekken, lampen en luifel. Een open houtwagen kreeg een opbouw bij de firma Lukas Wieldraaijer uit Drouwernermond, hierin kwamen twee diesel aggregaten te staan. Alle wagens kregen een donkerrode kleur.
Er is een tijd geweest dat het transport van de Autoscooter door anderen werd uitgevoerd. Het transportbedrijf Geertsema uit Bellingwolde vervoerde met twee opleggers de vloerplaten en de spanten. Ook is er een periode geweest dat de pak- en slaapwagens per spoor vervoerd werden. Zijn woonwagen werd meestal achter een vrachtwagen vervoerd. Een Ford vrachtauto is in mei 1940 in Winschoten door de Duitsers meegenomen.

DE OORLOG
Toen op vrijdag 10 mei 1940 de oorlog uitbrak was de Demon Whirl half opgebouwd in Zutphen op een kermis ter gelegenheid van '100 jaar Spoorwegen'. Pas maanden later is de zaak teruggekeerd naar Hoogezand. Er was in die periode geen vervoer per trein mogelijk, omdat er veel spoorbruggen kapot waren gegaan door oorlogshandelingen.
De Benzine - racebaan en de Autoscooter stonden die vrijdag op de kermis te Winschoten. De attracties werden ingepakt en de pak- en woonwagens werden op een bouwterrein gestald. De vrachtauto's en de chauffeurs (waaronder Klaas Visser) werden door de Duitsers meegenomen verder Nederland en België in.
De Demon Whirl zou tijdens de meikermis te Groningen draaien. In verband met de toenemende oorlogs geruchten besloot het gemeentebestuur de kermis niet in de stad zelf te houden. Voor de grote zaken, die al in Groningen aanwezig of onderweg waren, werd door Hommerson, Janvier en Vermolen een stuk grond naast de uitspanning van caféhouder Bolhuis gehuurd aan de Esserweg in Harendermolen op de grens van Haren en Groningen. Men bouwde daar wel op, maar er werd niet meer gedraaid vanwege het uitbreken van de oorlog. Koenraad heeft onzekere toestand niet afgewacht en is in april al naar Zutphen afgereisd om daar nog een plaats te krijgen op de kermis vanwege "100 jaar Nederlandse Spoorwegen". Tijdens het opbouwen werd de kermis ook daar afgelast.
In 1941 waren alleen de Autoscooter en de Demon Whirl in exploitatie. Er werd uitsluitend per schip gereisd.
De Benzine - racebaan bleef in het pakhuis wegens gebrek aan benzine. In de winter 1941 - 1942 werd van de familie J.H.Kunkels de Nürburg Ring gekocht. Er stonden geen grote Dodges meer op, maar scooterwagentjes. Ook dit vervoer ging per schip.
In de zomer 1942 reisde Koenraad met de Nürnburg Ring van kermis naar kermis. De attractie was vaak defect, de middenbouw wagen was zwaar en haast niet te vervoeren en bleef na het seizoen dan ook in het pakhuis. Het vervoer ging vanzelfsprekend met het schip van Stuut. Met Pinksteren (1942) stond de attractie in Veendam, maar ook op de kermis in Utrecht (per schip) en in Wageningen was de attractie aanwezig.
In het daarop volgende jaar 1943 is nog uitsluitend met de Autoscooter gereisd. Het transport ging met de ‘Susan Marie-1’, een gehuurd of geleend schip van C.V.Sipkema.
Eind 1943 is de familie de Vries gestopt met reizen. Er waren alleen nog maar Winterhulp - kermissen en daar wilden zij niet aan meewerken.

HET EINDE
Na het overlijden van Koenraad in januari 1945 verkocht Tjakko in de daarop volgende winter (1945 - 1946) al zijn attracties. In de zomer 1945 werd er nog uitsluitend in de buurt gereisd. Mila en echtgenoot Klaas Visser reisden met de Benzine - racebaan, De vrouw van de overleden Koenraad ging bij toerbeurt met de Demon Whirl en de Nürburg Ring op reis. De familie Letema uit Assen (van de zweefmolen) ging dat jaar met de Autoscooter op reis. Deze Autoscooter ging daarna over naar R.Rijsbergen, die hem later doorverkocht aan K.v.d.Honing. De Benzine - racebaan ging naar Eildert Jan Tiedens & Enting. Zij verkochten hem waarschijnlijk door aan Fred Riddering. De Demon Whirl ging naar M.Desmet - Sipkema en de Nürburg Ring naar Janus Beekveld - Dien Gaillard.

Bron: aantekeningen van A. Wolthuis