logo009

DE ZUURKRAAM

VAN JAN VISSER EN HENK DE WOLF

Jan Visser

Jan Visser

De Zuurkraam van Jan Visser en Henk de Wolf, die reisden onder de naam Gebroeders Visser, was tientallen jaren achtereen een bekende verschijning op de Nederlandse kermissen.

Henk de Wolf Marie de Wolf-Lahnstein

Henk de Wolf

Marie de Wolf- Lahnstein

ONDERNEMEND PERSOON
Jan Visser werd geboren op twaalf februari 1871 te Amsterdam. Reeds op jonge leeftijd was hij erg ondernemend en toen hij veertien jaar oud was huurde Jan Visser voor vijftig cent een handwagen en ging daarmee naar de Haarlemse kermis. Het was hem toen reeds bekend dat daar veel volk kwam en dus iets te verdienen viel. Door de verkoop van goede waar en een nette en vriendelijke bediening deed hij goede zaken. Visser zocht direct naar mogelijkheden om meer kermissen te bezoeken. Hij moest er wel hard voor werken, maar binnen enkele jaren had hij toch een mooie eigen Zuurkraam, die in de loop der jaren met nog twee andere kramen werd uitgebreid. De reisroute was in de beginjaren als volgt: Amsterdam, Bussum, Culemborg, Schiedam, Hilversum, Rotterdam, Delft, Haarlem, Gouda, Laren, Weesp, Den Helder, Voorschoten en Valkenburg bij Leiden. Ook hier werd in vrij korte tijd een goede klantenkring opgebouwd. Wel jammer was dat in de loop der tijd verschillende kermissen werden afgeschaft, zodat de route veranderd moest worden. Al vrij snel kreeg Jan Visser een compagnon in de persoon van Henk J. de Wolf, die op achttien jarige leeftijd samen met Ome Jan in Laren zijn eerste kermis maakte. Nadat Henk met Marie Lahnstein trouwde kwam ook zij in de zaak.

ANDERE ACTIVITEITEN
Jan Visser ging zich tussentijds ook met andere dingen bezighouden. Zo bracht hij van 1919 tot 1922 de eerste motorrijders van de bekende impresario Frans Diete in exploitatie. Verder exploiteerde Visser ook nog drie panopticums in deelgenootschap met Lahnstein, Wilson en Groenteman. In 1922 bracht Jan Visser de eerste grote abnormaliteitenshow op de kermis, ook ditmaal weer in samenwerking met de eerder genoemde Frans Diete. Ondanks alle successen in het kijkwerk bleef hij toch de Zuurkraam trouw, want dat was en bleef toch zijn belangrijkste bron van inkomsten.

MEER ZUUR
Jan Visser en Henk de Wolf hadden inmiddels drie zuurkramen in exploitatie. Ook in de winter ging de handel gewoon door. De drie mobiele kramen gingen dan in de opslag en met kleine wagentjes en handkarren stonden ze dan op de markt in de Jordaan op de Lindegracht. In deze straat was tevens het woonhuis. De creativiteit van Marie de Wolf - Lahnstein kwam de inrichting van de kraam en de hygiëne zeker ten goede. Zij kwam altijd met oplossingen voor netjes werken en ook maakte ze zelf flessen met geconserveerde groente voor het opsieren van de verkoopkramen. De inhoud van deze flessen hadden een maximale levensduur van twee jaar en het kostte haar twaalf dagen om alles weer opnieuw te vullen. Henk en Marie schijnen ook de uitvinders te zijn van de rolmops.

DE EERSTE ROLMOPS
Henk de Wolf was eens in Duitsland en zag daar wat opgerolde makrelen liggen. Thuis gekomen vertelde hij dit aan zijn echtgenote, Marie de Wolf - Lahnstein, waarna zij samen besloten dit ook eens met haring te proberen en deze vervolgens in azijn te conserveren. Henk wilde het opgerolde zeebanket, met de zich daarin bevindende augurk, met een paar luciferhoutjes vaststeken, maar hier werd direct door tante Marie ingegrepen, omdat zij vond dat dit zo niet kon. Zij vervaardigde zelf enige puntige houten stokjes en de eerste rolmops was geboren. In het begin ging het nog rustig met dit nieuwe product en werden ze slechts in beperkte hoeveelheid van tien stuks gemaakt.
Het nieuwe artikel sloeg echter goed aan, zodat al vrij snel de productie verhoogd moest worden.

24 JAAR IN DEVENTER
Met de Zuurkraam werd vierentwintig jaar achtereen de Deventer kermis bezocht. Bij het vijfentwintigste jaar bleek de inschrijving te laag, zodat de plaats naar een andere exploitant ging. De commissaris van politie te Deventer had er echter geen vrede mee dat de firma Visser zijn jubileum in Deventer niet zou vieren. Daarop werd in overleg een groot winkelhuis gehuurd, van waaruit men tijdens de kermis alle vaste klanten kon bedienen. Het vijfentwintig jarig jubileum werd dus toch gevierd en het gemeentebestuur en vakgenoten lieten zich niet onbetuigd. Er waren vele toespraken en een muziekkorps bracht een feestelijke serenade. In de loop der jaren werden er heel wat jubilea gevierd, want in Groningen bijvoorbeeld kwam men al vanaf 1910 en in Roermond en Venlo al vanaf 1913. Er waren tijden dat Jan Visser zich welgesteld mocht noemen en talrijke bedrijfsgenoten en mensen uit de revue- en variétéwereld hebben in de loop der jaren in hem een promotor en financier gevonden. Henk de Wolf, de trouwe compagnon van Jan Visser overleed in 1950 tijdens de kermis te Venlo op vierenzeventig jarige leeftijd.

TANTE MARIE GAAT DOOR
Tante Marie zette het bedrijf voort. Dit was voor haar een hele opgave, want ook Jan Visser was vanwege zijn leeftijd nog maar heel sporadisch op de kermis te vinden. Gelukkig had zij veel hulp van haar zoon Gerard, die ook in het bedrijf werkzaam was. In de loop van de tijd kwam er ook verandering in het assortiment, want na meer dan een halve eeuw vis en zuur kreeg het publiek steeds meer zin in een kroket, knakworst, bal gehakt of een belegd broodje.
De haring maakte toen nog slechts vijftien procent van de omzet uit. Daar kwam dan nog bij dat er op de kermis steeds meer friet - kramen kwamen, die dan weer regelrechte concurrenten waren.
Toch haalde Tante Marie nog haar vijftigjarig jubileum op de kermis te Alkmaar.

Een dubbele kraam op de kermis te Deventer

Een dubbele kraam op de kermis te Deventer.

Marie de wollf-Lahnstein voor de zuurkraam op een lunapark van Hommerson en Vermolen te Amsterdam in de dertiger jaren

REIZEND CAFETARIA
De concurrentie van de friet - kramen was mogelijk de reden dat ook de firma Visser in 1947 een nieuw reizend cafetaria ging exploiteren. Het ging hier niet zo maar over een gewone verkoopkraam, maar een grote tent met front, met binnenin een bijna twintig meter lange bar in hoefijzervorm. In het interieur was veel aluminium verwerkt. Groen marmeren wandbeschildering, moderne wandlampjes en een crèmekleurig plafond gaven de inrichting een modern aanzicht. De tent werd verlicht met veel T.L.- en neonverlichting en de praktische glazen vitrines maakten het de klanten makkelijk bij het kiezen van het gewenste product.Geüniformeerde serveersters zorgden er voor dat men netjes en vlot werd bediend. Gerard de Wolf kreeg de supervisie over dit moderne cafetaria. Ook één van de zuurkramen wordt nog verbouwd en voorzien van een modern aluminium front. Ondanks de hoge verwachtingen werd het cafetaria geen succes. Er werd slechts één of twee seizoenen mee gereisd. Daarna kreeg deze zaak een vaste standplaats op de Overtoom te Amsterdam, schuin tegenover het hoofdkantoor van de tram. Toen het cafetaria ook daar geen succes bleek werd deze zaak opgeheven.

Marie de wollf-Lahnstein voor de zuurkraam
op een lunapark van Hommerson en Vermolen
te Amsterdam in de dertiger jaren

Het moderne cafetaria van de firma Visser in 1947

Het moderne cafetaria van de firma Visser in 1947

HET EINDE
Op 19 februari 1958 komt ook Jan Visser te overlijden. Vermoedelijk was men toen al helemaal met de exploitatie van de zuurkramen gestopt. Gerard de Wolf en Henk Dirks, die goed bevriend waren hebben samen nog een paar jaar met oefeningspelen gereisd. Toen dit ook voorbij was is Gerard de Wolf naar Duitsland vertrokken, waarmee voorgoed een einde kwam aan de kermis activiteiten van de familie de Wolf. Tante Marie de Wolf - Lahnstein exploiteerde, ondanks een slopende ziekte, nog jarenlang een kleine vis- en zuurkraam op de hoek van de Lindegracht. Zij overleed op 22 juni 1969 op eenentachtigjarige leeftijd.

 H.van Oers

Deze site is het laatst aangevuld/bewerkt op 27 april 2011.

Veel foto’s en afbeeldingen uit de diverse hoofdstukken en meer vind u op http://album.kermishistorie.nl